خداوند کائنات را آفریدهاست؛ تمام آفریدگانش را به دو جنس ذکر و انثی یا نر و ماده تقسیم کردهاست؛ و برای هر جنس وظایفی مناسب با قدرت و امکانات و طبیعت خلقت و مطابق با نیازها و توانمندیهایش قرار دادهاست.
توزیع طبیعی اقتضا میکند که کار کردن مرد بیرون از خانه، و کار کردن زن درون خانه باشد؛ و کسی که غیر از این بگوید با فطرت و طبیعت وجود انسانی مخالفت کردهاست؛ چرا که خانه مکان طبیعیاست که در آن وظایف زن تحقق مییابد و به ثمر مینشیند، و ماندن زن در خانه به منزله پاسداری از عفت و پاکدامنی اوست که او و جامعه را از فتنه و بلا باز میدارد.
از آنچه ما را به این یقین میرساند که مکان اصلی کار کردن برای زن خانه است؛ میتوان موارد زیر را برشمرد:
1-تکوین جسمانی زن و مرد متفاوت است؛ در نتیجه زن نمیتواند کارهایی را که برای مردان است، به خوبی انجام دهد؛ و مسائلی چون حیض و نفاس و حمل و شیردهی او را درگیر میکند.
2-کاری با موفقیت همراه است، که برپایه تخصص بنا شده باشد؛ و هر فرد در آن عمل ویژهای انجام دهد. زندگی خانوادگی نیز میدان کاری بزرگیاست، و هر یک از زن و مرد وظیفهای دارند؛ وظیفه تأمین نفقه و هزینه زندگی زن و فرزند، و کار برای به دست آوردن آن به دوش مرد است و زن رعایت خانواده و پرورش فرزندان، شیردهی به نوزادان، محبت مادری، و انجام کارها و وظایف خانهداری را برعهده دارد.
3-انجام کارهای منزل و رسیدگی به امور فرزندان معمولاً تمام وقت زنان را میگیرد؛ بنابراین کار کردن زن در خارج از خانه، عملاً از تمرکز و توجه زن نسبت به وظیفه مادری و امور منزل میکاهد و زن نمیتواند امور خانهداری را به وجه احسن انجام دهد و یا در انجام وظایف اصلی خود سربلند و موفق باشد؛ بلکه فشارها و دغدغههای بسیاری خواهد داشت که او را از پای درمیآورد.
آثار منفی کار زنان
تأثیر منفی کار زنان بر کودکان: اطفال به رعایت و مهربانی نیاز دارند، واین مهر و محبت را تنها در مادر خود مییابند؛ و مادر کسی است که درد دل خود را با او در میان میگذارند؛ این مادر است که به آنها راه درست را مینمایاند و آنها را با عواطف و با تربیت صحیح بار میآورد؛ طبعاً وقتی زن خسته از کار برمیگردد، چنان از مسؤولیتها و گرفتاریهای محیط کار خسته و درماندهاست، که کودکان را تنبیه و توبیخ میکند، یا بر آنها فریاد میکشد و یا به آنها بیاعتنایی میکند؛ در نتیجه کودکان که مدت طولانی دوری مادر را تحمل کردهاند؛ رنج و سختی مضاعفی نیز خواهند کشید- و این به ویژه بر اطفال کمسن و سال تأثیر سلبی بسیاری خواهد گذاشت؛ چنانچه از نظر اخلاقی آسیبپذیر خواهد بود و با عقده و احساس ذلت بار خواهد آمد و یا دچار افسردگی و پرخاشگری خواهد شد.
تأثیر منفی کار زنان بر خود آنها: طبعاً تحمل مسؤولیتها و دغدغههای کار بیرون از خانه، بسیار سخت است؛ چه بسا که وقتی مرارتها و مشقتهای داخل خانه نیز به آن افزوده گردد؛ زن در طول زمان به بیماریهای مزمن دچار خواهد شد- اگر کار زن همراه با اختلاط با مردان باشد، زن به مرور زمان ویژگیهای زنانه خود را از دست خواهد داد.
تأثیر منفی بر شوهر: وقتی شوهر از محل کار باز میگردد، نیازمند است که زن مرارت و خستگی را از دل او دور کند؛ اما اگر تنها در خانه بنشیند، و کسی نباشد که سختیهای روزگار را با او در میان بگذارد، در بدگمانی بین زن و شوهر گشوده خواهد شد، و اگر هر یک از ایشان به دیگری خیانت کند، چناناست که کار زن کوتاهی در وظایفیاست که او نسبت به شوهرش دارد؛ اگر مرد بداند که رغبتها و تمایلات و نیازهای او را زن برآورده نمیکند، یا گمان کند که زن قصد خیانت به او را دارد، استمرار رابطه زناشویی بین آنها دشوار خواهد بود؛ و به همین دلیل طلاق و جدایی افزایش مییابد.
تأثیرات منفی بر اجتماع: مهمترین اثر کار کردن زنان در بیرون از خانه، افزایش آمار بیکاری در بین مردان است؛ زیرا حضور زنان در صحنه اشتغال، فرصتهای شغلی را برای مردان شایسته محدود خواهد کرد؛ بیکاری از معضلات و مشکلاتی است که آثار بدی در جامعه برجای میگذارد. همچنین چنان چه زن هر روز برای کار از خانه بیرون برود؛ کراهت و زشتی این عمل از بین میرود و خروج از منزل برای او تبدیل به یک عادت میشود و این خطر بزرگی برای اجتماع است؛ همچنین اختلاط زنان و مردان در محیط کار باعث میشود که زنان در محیط شغلی خود را برابر با مردان تلقی کنند و این مسأله موجب بروز مشکلات اجتماعی و شیوع فساد در بین زنان و مردان خواهد شد.
شرایط و ضوابط
با اینحال باید دانست که شریعت هرگز زنان را از کار کردن در خارج از خانه ممنوع نکردهاست؛ بلکه شرایط و ضوابطی را برای این امر مقرر کردهاست. این شرایط عبارتند از:
1* کار زن نباید با وظیفه اصلی و اساسی زن در خانه و مسؤولیتهای او در برابر شوهر و فرزندانش تعارض داشته باشد: زن نباید چنان به شغلش وابسته شود که خانواده را فراموش کند یا دیر به خانه بیاید؛ بنابراین لازم است که وقت کار زن محدود باشد که تأثیری در انجام بقیه وظایفش در خانه نداشته باشد.
2* مصالح خانواده و یا اجتماع کار کردن زن را ایجاب کند: همانطور که پیشتر گفتیم، زنان به ماندن در خانهها امر شدهاند؛ بنابراین لازم است که تنها هنگامی به کار بپردازند که مصالح خانواده و یا اجتماع آن را ایجاب کند. زنانی که شوهرشان درآمد کافی دارند، و در عین حال کودک یا کودکانی دارند که باید به پرورش آنها بپردازند؛ نباید به کار در بیرون از خانه بپردازند؛ همچنین چنان چه به کاری اشتغال دارند که در اجتماع نیازی به آن نیست و یا خلاف مصلحت جامعه است.
3*کار موافق با طبیعت زن باشد: کاری که زن انجام میدهد باید با روحیه زنانه که روحیه لطیف و ضربهپذیر است؛ موافق باشد؛ انجام کارهای سخت که به قوت عضلانی و نیروی جسمانی نیاز دارد، برای زنان مناسب نیست. همچنین کار در محیطهای صنعت، زراعت و تجارت با روحیه زنان موافق نیست. اما کارهای دیگری مانند تدریس در مدارس دخترانه، خیاطی و آشپزی مطابق با طبیعت زنان هستند.
3* خارج شدن زن برای کار باید با اجازه ولی او باشد: اذن ولی زن را از گرفتار شدن در مشاغل نامناسب باز میدارد و زندگی خانوادگی را پایدار میکند. البته چنانچه زن ازدواج نکرده باشد، ولی او پدرش و اگر ازدواج کرده باشد، شوهر اوست و اشتغال زن باید با صلاحدید و توافق هر دو باشد. البته ولی در مورد این که زن به کار مباحی میپردازد، در برابر خدا مسؤول است.
فقها برای شرط کردن اذن شوهر یا ولی به سخن خدا استدلال کردهاند که " یاأیها الذین آمنوا قوا أنفسکم وأهلیکم نارا وقودها الناس والحجارة " . ای کسانی که ایمان آوردید، خودتان و خانوادهتان را از آتشی که هیزمش مردم و سنگها هستند؛ باز دارید.
و از سنت این که رسول خدا- صلی الله علیه و سلم- فرمود: کلکم راع ٍ ومسئول عن رعیته ، فالأمیر الذی على الناس راع وهو مسئول عنهم ، والرجل راع على أهل بیته وهو مسئول عنهم ، والمرأة راعیة على بیت بعلها وولده وهی مسئولة عنهم ، والعبد راع على مال سیده وهو مسئول عنه همه شما نگهبان هستید و مسؤول امر رعیت خود هستید؛ امیر کسی است که نگهبان مردم است و مسؤول ایشان است. مرد نگهبان اهل بیت خویش است و مسؤول بر ایشان است. زن نگهبان خانه شوهرش و فرزندش است و او مسؤول بر ایشان است. بنده نگهبان بر مال آقای خود است و مسؤول آن است.
4* التزام به حجاب شرعی، ان است که چیزی از زن جز جامه رو که قهراً آشکار میشود، آشکار نشود؛ و زن تمام بدن خود را و از جمله سر، صورت، دستها و پاهای خود را بپوشاند؛ و لباس او خود زینت نباشد و به لباس مردان و یا زنان کافر شبیه نباشد. همچنین لباس زن نباید تنگ و یا شفاف باشد. زن نباید همچنین خود را در هنگام خروج از خانه معطر کند.
5* کار خالی از اختلاط باشد: کاری که زن انجام میشود، باید بدون اختلاط با مرد نامحرم باشد. بر اساس اجماع فقهاء سلف صالح کار کردن زن در محیطی که در آن مردان حضور دارند، جایز نیست. موارد بسیاری هست که زنان میتوانند بدون اختلاط به کار خارج از خانه بپردازند؛ از آن جمله: تدریس در مدارس دخترانه، پزشکی و پرستاری برای زنان، خدمت اجتماعی در سازمانهای زنان، کار اداری در محیط زنانه، و کار کردن در کتابخانههای مخصوص بانوان.
کلمات کلیدی :همسران
